แอปรู้เคล็ด คุณหมั่นท่อง

เคยปิดหนังสือคำศัพท์ทิ้งไว้ โดยที่สามสิบหน้าแรกดำไปด้วยรอยปากกา แต่หน้าที่เหลือยังขาวสะอาดไหม

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ความตั้งใจ แต่อยู่ที่ลำดับ เพราะไม่มีใครกะเอาเองได้ว่าควรทบทวนอะไรเมื่อไร TianTian คือแอปท่องศัพท์ภาษาจีนที่คำนวณเรื่องนี้แทนคุณ ในแอปมีคำศัพท์ภาษาจีน 11,092 คำ ตั้งแต่ HSK 1 ไปจนถึง HSK 7–9 คุณแค่ทำส่วนของวันนี้ก็พอ

“วันนี้ต้องท่องอะไร?”

แอปเลือกไว้ให้แล้ว เริ่มจาก HSK 1 จำนวน 500 คำ แล้วไล่ไปตาม HSK 2, 3, 4, 5, 6 จนถึง HSK 7–9 รวม 11,092 คำ แบ่งเป็น Day ชุดละ 50 ใบ ไม่ต้องจำว่าเมื่อวานทำถึงไหน เปิดแอปมาการ์ดของวันนี้ก็พร้อมแล้ว และเมื่อทำครบ แอปจะบอกว่าวันนี้พอแค่นี้

“ดูไปแล้วรอบหนึ่ง ทำไมยังจำไม่ได้?”

เพราะความจำของคนเราเป็นแบบนั้นเอง

ในปี ค.ศ. 1885 แฮร์มันน์ เอบบิงเฮาส์ (Hermann Ebbinghaus) ทดลองกับตัวเองเพื่อวัดว่าความจำจางหายเร็วแค่ไหน แล้ววาดออกมาเป็นเส้นโค้งแห่งการลืม สิ่งที่เพิ่งจำได้ใหม่จะหายไปเกือบครึ่งภายในหนึ่งชั่วโมง และหายไปตั้งแต่สองในสามขึ้นไปเมื่อผ่านไปหนึ่งวัน คำที่เมื่อวานจำได้แน่ ๆ แต่วันนี้นึกไม่ออก จึงไม่ได้เกิดจากความตั้งใจไม่พอ

แต่เส้นโค้งนี้มีช่องโหว่อยู่ข้อหนึ่ง ถ้านึกทบทวนก่อนจะลืมพอดี เส้นโค้งจะชันน้อยลง การเจอคำเดียวกันวันละครั้งตลอดสิบวัน ช่วยให้จำได้นานกว่าการเจอสิบครั้งในวันเดียวมาก เรียกว่าปรากฏการณ์การเว้นระยะ (spacing effect) ซึ่งได้รับการยืนยันจากการวิเคราะห์อภิมาน (meta-analysis) ในปี ค.ศ. 2006 ที่รวบรวมการทดลอง 317 ชิ้นจากงานวิจัย 184 เรื่อง งานวิจัยเดียวกันยังพบว่า ยิ่งอยากจำให้ได้นานเท่าไร ก็ยิ่งต้องเว้นระยะให้ห่างขึ้นเท่านั้น

เพราะฉะนั้น โจทย์สำคัญคือ “ก่อนจะลืมพอดี” นั้นคือเมื่อไร ซึ่งเป็นสิ่งที่คนเราเดาเอาเองไม่ได้

“แล้วจะถามซ้ำเมื่อไร?”

ตอนที่โอกาสจำได้ลดลงมาเหลือ 90%

TianTian วาดเส้นโค้งแห่งการลืมแยกไว้ให้การ์ดทุกใบ แล้วถามซ้ำตรงจุดที่ยังไม่ลืมแต่เริ่มเลือนลางไปนิดหนึ่ง ถ้ามาเจอกันหลังลืมไปหมดแล้ว ก็ต้องท่องใหม่ตั้งแต่ต้น ถ้าเจอกันเร็วเกินไป ความจำยังชัดอยู่จนไม่มีอะไรให้อุ่นขึ้น ความจำที่ต้องออกแรงนึกจะอยู่ได้นานกว่า แอปจึงมองหาจังหวะที่การทบทวนหนึ่งครั้งคุ้มค่าที่สุด

การพยายามนึกความหมายเองก่อนดูคำตอบก็ช่วยให้จำได้แน่นขึ้นในตัวมันเอง และได้ผลกว่าการอ่านซ้ำด้วยตาอยู่มาก ไม่กี่วินาทีที่คุณหยุดคิดก่อนพลิกการ์ด คือช่วงเวลาที่สำคัญที่สุดของแอปนี้

ทุกครั้งที่ตอบถูก เส้นโค้งจะชันน้อยลง และวันที่จะได้เจอกันครั้งถัดไปก็จะห่างออกไป คำที่เพิ่งเรียนจะกลับมาในอีก 10 นาที คำที่ตอบถูกมาแล้วสองสามครั้งจะกลับมาในอีกไม่กี่วัน ส่วนคำที่ติดตัวแล้วจะกลับมาในอีกหลายเดือน ถ้าตอบผิด ระยะห่างก็จะแคบลงอีกครั้ง ใต้ปุ่มให้คะแนนจะบอกไว้ล่วงหน้าว่าจะได้เจอกันอีกเมื่อไร คุณจึงเห็นก่อนกดว่าคำตอบที่เลือกจะเปลี่ยนอะไร

หนังสือคำศัพท์แบบกระดาษทำให้เราต้องดูคำที่รู้แล้วบ่อยพอ ๆ กับคำที่ยังไม่รู้ TianTian ย้ายเวลาส่วนนั้นไปให้คำที่ยังไม่รู้ ใช้เวลา 30 นาทีเท่ากัน แต่สิ่งที่เหลืออยู่ในความจำกลับไม่เท่ากันก็เพราะเหตุนี้

งานคำนวณนี้เป็นหน้าที่ของ FSRS อัลกอริทึมการทบทวนแบบเว้นระยะที่มีมาในตัวของ Anki ซึ่งเป็นโมเดลที่ปรับจูนจากประวัติการทบทวน 700 ล้านครั้งของผู้เรียนจริง 10,000 คน TianTian ใช้ FSRS เวอร์ชันล่าสุดโดยไม่ดัดแปลง เกณฑ์ 90% ยังปรับเป็น 85% หรือ 95% ได้ด้วย ถ้าปรับขึ้นจะได้เจอคำบ่อยขึ้น ถ้าปรับลงจะเจอน้อยลงแลกกับการลืมมากขึ้นอีกนิด

“ตอนนี้ฉันรู้คำนี้ดีแค่ไหน?”

ทุกคำมีอุณหภูมิของตัวเอง คือตำแหน่งบนเส้นโค้งแห่งการลืม ณ ตอนนี้ ที่แปลงออกมาเป็นสี

คำที่เพิ่งท่องจะอุ่นเป็นสีเขียว คำที่ไม่ได้ดูมานานจะค่อย ๆ เย็นลงผ่านสีเหลืองไปเป็นสีส้ม ส่วนคำที่ตอบผิดตั้งแต่สามครั้งขึ้นไปจะจมลงเป็นสีแดง การทบทวนก็คือการทำให้คำที่เย็นลงกลับมาอุ่นอีกครั้ง

จะแสดงเป็นตัวเลขก็ได้ แต่เราเลือกไม่ทำ เพราะ “73%” ต้องอ่านแล้วคิดต่ออีกที ส่วนสีแค่กวาดตาก็รู้ เลื่อนดูรายการคำศัพท์ไปเรื่อย ๆ ก็จะเห็นเองว่าตรงไหนยังโหว่ ข้างรายการ Day ก็มีแถบสีเดียวกันเป็นเส้นแนวตั้ง จึงเห็นได้ทันทีว่า Day ไหนเย็นลงแล้ว

“มาถึงไหนแล้ว?”

จำนวนวันที่เรียนต่อเนื่อง อัตราการตอบถูก ค่าเฉลี่ยต่อวัน และเวลาที่ใช้ต่อการ์ดหนึ่งใบ จะสะสมไว้ทุกวัน ย้อนดูวันที่ผ่านมาได้ในฮีตแมปแผ่นเดียว และดูล่วงหน้าได้ว่าในอีกไม่กี่วันข้างหน้ามีการทบทวนรออยู่เท่าไร แอปยังบอกเป็นวันที่ด้วยว่า ถ้ารักษาความเร็วแบบนี้ไว้ คุณจะท่องครบเมื่อไร

“บนเว็บทำอะไรได้บ้าง?”

เปิดคลังคำศัพท์ชุดเดียวกับในแอปได้บนเบราว์เซอร์ ค้นหาคำศัพท์ทั้ง 11,092 คำได้ทั้งจากอักษรจีนตัวย่อ พินอิน และความหมาย แล้วไล่ตามระดับและ Day ลงไป คำศัพท์แต่ละคำมีหน้าของตัวเอง ในรายการคำศัพท์ คุณซ่อนพินอินกับความหมายแล้วสุ่มลำดับเพื่อทดสอบตัวเองได้ และเมื่อพลิกการ์ดแล้วให้คะแนน คำนั้นก็จะได้อุณหภูมิบนเว็บเช่นกัน

อุณหภูมิที่ได้บนเว็บจะเก็บอยู่ในเบราว์เซอร์นั้นเท่านั้น การเลือกการ์ดของวันนี้และการหยิบคำกลับมาถามตอนใกล้จะลืมเป็นหน้าที่ของแอป เว็บเหมาะกับการเรียนคำที่เจอจากการค้นหาให้จบตรงนั้น ส่วนการท่องต่อเนื่องทุกวันเป็นเรื่องของแอป

“ทำไมไม่มีประโยคตัวอย่าง?”

เพราะประโยคตัวอย่างไม่ได้ช่วยให้ท่องคำศัพท์ได้

ทุกครั้งที่คิดจะเพิ่มฟีเจอร์ TianTian จะถามก่อนว่า “ถ้าไม่มีสิ่งนี้ จะท่องคำศัพท์ไม่ได้หรือเปล่า” ประโยคตัวอย่างไม่ผ่าน อันดับและรายชื่อเพื่อนไม่ผ่าน การล็อกอินก็ไม่ผ่าน สิ่งที่เหลืออยู่บนการ์ดคืออักษรจีนตัวย่อ พินอิน ความหมาย ชนิดของคำ และอักษรตัวเต็มเมื่อเขียนต่างจากตัวย่อ แค่นั้นเอง

“ทำไมไม่มีอันดับ?”

เพราะความเร็วของคนอื่นไม่ควรมาเป็นมาตรวัดของคุณ

จำนวนคำใหม่ต่อวัน จำนวนทบทวนสูงสุด อัตราการจำเป้าหมาย เวลาที่ขึ้นวันใหม่ ลำดับการหยิบคำใหม่ ไปจนถึงจำนวนปุ่มตอบ ทั้งหมดนี้คุณเป็นคนกำหนดเอง

ไม่มีการแจ้งเตือนด้วย ตัวเลขแจ้งเตือนที่พอกพูนและข้อความที่คอยเร่ง มีแต่จะทำให้รู้สึกถูกไล่ตามและกระวนกระวาย แอปที่เปิดเพราะความรู้สึกแบบนั้นอยู่ได้ไม่นาน จำนวนวันที่เรียนต่อเนื่องก็เป็นแค่บันทึก ไม่ใช่บทลงโทษ จึงไม่มีการเตือนเมื่อสถิติขาดช่วง และไม่มีการรบเร้าให้ทำต่อ อยากเปิดเมื่อไรก็เปิดได้เลย

ไม่มีบัญชีผู้ใช้ ประวัติการเรียนทั้งหมดอยู่ในเครื่องของคุณเท่านั้น และถ้าจำเป็นก็ส่งออกเป็นไฟล์เพื่อย้ายไปเครื่องอื่นได้

นอกจากนี้

• เมื่อพลิกการ์ด แอปจะเล่นเสียงเจ้าของภาษาให้ฟังโดยอัตโนมัติ
• เลือกเสียงผู้อ่านได้จากผู้หญิงสองคนและผู้ชายสองคน ดาวน์โหลดไว้ครั้งเดียวก็ฟังได้แม้ไม่มีอินเทอร์เน็ต
• ในพินอิน ตัวอักษรที่มีเครื่องหมายวรรณยุกต์จะมีสีต่างจากตัวอื่น จึงเห็นเสียงสูงต่ำได้ในแวบเดียว
• ค้นหาได้จากคำศัพท์ พินอิน และความหมาย จะใส่เครื่องหมายวรรณยุกต์หรือไม่ใส่ก็ค้นเจอ
• บันทึกคำที่ประทับใจและเขียนโน้ตแนบไว้ได้
• คำที่กำลังจะลืมและคำที่ตอบผิดบ่อยจะถูกรวมไว้แยกต่างหาก
• ภายในแต่ละ Day ซ่อนความหมาย สุ่มลำดับ หรือเรียงดูจากคำที่อัตราการจำต่ำที่สุดก่อนได้
• มีธีมสว่างและธีมมืด และปิดเอฟเฟกต์พื้นหลังกับเอฟเฟกต์เบลอได้

เหมาะสำหรับมือใหม่ที่เพิ่งเริ่มเรียนภาษาจีนตั้งแต่ 500 คำแรก ผู้ที่เตรียมสอบ HSK และอยากจัดคำศัพท์ตามระดับ และคนทำงานที่เรียนภาษาจีนด้วยตัวเองโดยไม่ต้องเข้าคลาสหรือไปโรงเรียนสอนภาษา

แอปรู้เคล็ด คุณหมั่นท่อง

แค่ทำการ์ดของวันนี้ให้ครบก็พอ